Terimler sözlüğü

Faiz kararlarını izlerken sık karşılaşılan terimler, dört başlık altında. Tanımlar genel kullanımı anlatır; bankalar arasında ayrıntılar farklı olabilir.

Temel kavramlar

Baz puan (bp)

Yüzde puanın yüzde biri: 1 baz puan 0,01 puan, 25 baz puan 0,25 puandır. Faiz değişiklikleri genellikle baz puanla anlatılır.

Enflasyon (manşet ve çekirdek)

Fiyatlar genel düzeyinin artış hızı, çoğunlukla tüketici fiyat endeksinin bir yıl öncesine göre değişimi. Manşet enflasyon bütün kalemleri kapsar; çekirdek enflasyon enerji ve gıda gibi oynak kalemleri dışarıda bırakır, tanımı ülkeden ülkeye değişir.

Enflasyon beklentisi

Hane halkının, şirketlerin, ekonomistlerin ya da piyasaların gelecekteki enflasyona dair beklentisi. Merkez bankaları yakından izler, çünkü ücret ve fiyat kararlarını etkiler.

Nötr faiz

Ekonomiyi ne hızlandıran ne de yavaşlatan teorik faiz düzeyi. Doğrudan gözlenemez, tahmin edilir; politika faizinin bunun üzerinde ya da altında olması duruşun sıkı mı gevşek mi olduğunu anlatmak için kullanılır.

Politika faizi

Merkez bankasının para politikasını yönlendirmek için belirlediği kısa vadeli faiz. Adı ve biçimi bankaya göre değişir (aşağıdaki son başlığa bakın).

Reel faiz

Enflasyondan arındırılmış faiz. Kabaca faizden enflasyon çıkarılarak bulunur; yüksek enflasyonda kesin hesap farklıdır. Reel faiz tablosu, ayrıntılı yazı.

Kararlar ve iletişim

Faiz artırımı (sıkılaştırma)

Politika faizinin yükseltilmesi. Borçlanmayı pahalılaştırarak talebi ve enflasyonu yavaşlatmayı amaçlar.

Faiz indirimi (gevşeme)

Politika faizinin düşürülmesi. Borçlanmayı ucuzlatarak ekonomik faaliyeti desteklemeyi amaçlar.

Güvercin

Büyümeye ve istihdama ağırlık veren, daha düşük faize eğilimli tutum ya da ifade. Sitedeki şahin/güvercin skoru konuşmaların tonunu −10 (çok güvercin) ile +10 (çok şahin) arasında ölçer.

İleriye dönük yönlendirme

Merkez bankasının gelecekteki politika adımlarına dair verdiği ipuçları; bir tarihe, bir koşula ya da verilere bağlanabilir. Bir taahhüt değildir.

Karar metni

Kararla birlikte yayımlanan, bankanın ekonomiyi nasıl gördüğünü ve kararın gerekçesini anlatan açıklama. Bir öncekine göre değişen ifadeler yakından izlenir; kararlar sayfası farkı gösterir.

Karşı oy (muhalefet şerhi)

Kurul üyesinin çoğunluğun kararından farklı yönde oy kullanması. Fed, BoE ve BoJ gibi bankalar karşı oyları isimleriyle yayımlar.

Nokta grafiği

Fed'in yılda dört kez yayımladığı ekonomik projeksiyonlarda, her FOMC katılımcısının ileriki yıllar için uygun gördüğü faizi isimsiz gösteren grafik. Görüştür, taahhüt değildir.

Sabit tutma

Politika faizinin değiştirilmemesi. Metinde yapılan değişikliklerle birlikte şahin ya da güvercin bir mesaj taşıyabilir.

Şahin

Enflasyonla mücadeleyi öne çıkaran, daha yüksek faize eğilimli tutum ya da ifade.

Toplantı özeti (tutanak)

Kurul toplantısındaki tartışmaların özeti. Bazı bankalar kararla aynı gün, bazıları birkaç hafta sonra yayımlar.

Piyasalar ve beklentiler

Aktarım mekanizması

Politika faizindeki değişikliğin piyasa faizlerine, kredi ve mevduat koşullarına, kura, harcamalara ve sonunda enflasyona yayılma süreci. Faiz değişince ne olur?

Anket beklentisi

Ekonomistlere ve piyasa katılımcılarına sorularak derlenen beklenti; çoğunlukla ortalama ya da medyan olarak verilir.

Getiri eğrisi

Farklı vadelerdeki faizleri vadeye göre gösteren eğri. Eğimi, piyasanın gelecekteki faizlere ve büyümeye dair beklentisi hakkında ipucu verir.

Nicel genişleme ve sıkılaştırma

Merkez bankasının tahvil alarak bilançosunu büyütmesi (genişleme) ya da bu varlıkları azaltarak küçültmesi (sıkılaştırma). Uzun vadeli faizleri etkilemeye yönelik, politika faizi dışındaki bir araçtır.

OIS

Gecelik endeksli faiz takası (overnight index swap): sabit bir faiz ile bir dönem boyunca gerçekleşen gecelik faizin değiş tokuşu. Fiyatları, piyasanın gelecekteki gecelik faiz beklentisini yansıtır.

Piyasa fiyatlaması

Vadeli işlem, OIS ve opsiyon fiyatlarından çıkarılan faiz beklentisi. Faiz olasılığı sayfasında Fed ve BoE için gösterilir.

SOFR

ABD'de teminatlı gecelik borçlanma faizi (Secured Overnight Financing Rate). Fed politikasına dair piyasa beklentilerinin önemli bir kısmı SOFR'a bağlı araçlardan okunur.

SONIA

İngiltere'de sterlin cinsinden teminatsız gecelik faiz ortalaması (Sterling Overnight Index Average). Bank Rate'in birkaç baz puan altında seyreder; sterlin OIS eğrisinin dayanağıdır.

Sürpriz

Karar ile karardan önceki beklenti arasındaki fark. Sitede baz puanla ölçülür; nasıl hesaplandığı beklenti nasıl ölçülür yazısında.

Zorunlu karşılık

Bankaların topladıkları mevduatın bir kısmını merkez bankasında tutma yükümlülüğü. Oranın değiştirilmesi bankaların kredi verebileceği fonu etkiler.

Kurumlar ve oranlar

Bir hafta vadeli repo ihale faizi

TCMB'nin politika faizi: bankalara bir hafta vadeyle sağladığı fonun faizi.

Fed hedef aralığı

Fed'in politika faizi tek bir oran değil, federal fon faizi için 0,25 puan genişliğinde bir aralıktır (ör. %3,50–3,75).

FOMC

Federal Açık Piyasa Komitesi: Fed'in faiz kararlarını veren kurulu; yılda sekiz planlı toplantı yapar.

Mevduat kolaylığı faizi (DFR)

ECB'nin politika faizi: bankaların ECB'ye gecelik yatırdığı paraya uygulanan faiz.

MPC

İngiltere Merkez Bankası'nın dokuz üyeli Para Politikası Komitesi; Bank Rate'i oylamayla belirler ve oyları yayımlar.

PPK

TCMB Para Politikası Kurulu: Türkiye'de politika faizine karar veren kurul.

Yönetim Konseyi (ECB)

ECB'nin faiz kararlarını veren organı; ECB Yönetim Kurulu üyeleri ile euro bölgesi ülkelerinin merkez bankası başkanlarından oluşur.